طراحی وب سایت

ارتباطات- همشهری آنلاین:می توان ادعا کرد تقریبا تمام تلاش های پراکنده ای که در خصوص آینده پژوهی تا امروز در کشور انجام شده، به دست علاقمندان نرسیده و یکی از دلایل ناشناخته ماندن این شاخه از دانش در کشور را می توان همین موضوع به شمار آورد.این قاعده کلی تنها در یک مورد استثنا دارد و آن، آثار تافلر است که به خوبی به دست مخاطبان رسید و با استقبال گسترده ای به ویژه در میان مدیران روبرو شد. همین موضوع کافی بود تا نام تافلر با آینده پژوهی در ایران گره بخورد و البته در کنار تافلر، نام دیگری وجود داشت و آن شهیندخت خوارزمی بود. از همین رو بسیاری دکتر شهیندخت خوارزمی را با ترجمه سه کتاب موج سوم، جابجایی در قدرت و جنگ و ضدجنگ که هر سه از آثار تافلر بودند و در فاصله سال های 1359 تا 1373 منتشر شدند، می شناسند؛ که البته از دکتر خوارزمی آثار دیگری نیز منتشر و روانه بازار نشر شده است. گزارش همشهری آنلاین از نشست نقد کتاب جهان مسطح است در گفت وگویی که در ماهنامه مدیریت ارتباطات (شماره خردادماه) منتشر شده است، دکتر خوارزمی درباره ضرورت اندیشیدن به آینده، نقش فناوری در شکل گیری آینده مطلوب، ارزیابی تلاش های آینده پژوهان ایرانی و ... سخن گفته است که در ادامه می خوانید. [ماهنامه تخصصی مدیریت ارتباطات منتشر شد] چرا باید درباره آینده اندیشید، وقتی هیچ تضمینی برای به واقعیت پیوستن آینده اندیشی های ما وجود ندارد؟ اندیشیدن درباره آینده به چند دلیل برای انسان معاصر ضروری است. در جامعه بشری هرگز تحولات چنین شتابی نداشته است. شتاب تحول به طور طبیعی بحران خیز است. در شرایط بحرانی تعادل موجود به هم می ریزد، به طور طبیعی انسان دچار آشفتگی می شود و به راحتی نیروهای سازنده در گرداب احساس عدم امنیت و نگرانی و پریشان حالی گرفتار آمده و انسان را به واکنش های نامناسب وا می دارد. اگر بپذیریم که این دو واقعیت - شتاب تحول و بحران - جزء جدایی ناپذیر زندگی انسان معاصرند و گریز از آن امکان ندارد، داشتن اندیشه ای روشن درباره روندهای تحول آفرین و بحران خیز آینده، می تواند به انسان کمک کند و در چنین شرایطی به جای آشفتگی و سردرگمی سعی می کند با واقع بینی از فرصت های توسعه آفرین تحولات و بحران ها استفاده کند. این امر درمورد جامعه نیز صادق است. بدون آینده اندیشی و از آن مهم تر، آینده پژوهی به عنوان زیربنای طراحی تصویری روشن از آینده مطلوب یا به بیانی دیگر دغدغه ساختن آینده ای مطلوب، کمتر جامعه ای می تواند در شرایط پرتحول جهان کنونی از فرصت ها برای توسعه ملی استفاده کند. از میان تمام پیش بینی ها درباره آینده، بیشتر آنها زیر سوال می روند و تعداد اندکی از آنها به وقوع می پیوندند. با این حساب ضرورت ارایه پیش بینی درباره آینده چیست و این پیش بینی ها که ممکن است بسیاری از آنها به واقعیت نپیوندند چه کمکی به شکل گیری آینده مطلوب می کنند؟ امروزه متدولوژی های آینده نگری پیشرفت کرده و دقیق تر شده اند. اگر پیش بینی ها با متدولوژی دقیق تری انجام شود، بدون شک اعتبار بیشتری خواهد داشت. اما، به هر حال در مورد پدیده هایی درباره آینده، به ویژه پدیده هایی از نوع اجتماعی احتمال آن وجود دارد که پیش بینی ها محقق نشوند. اما پیش بینی به شما کمک می کند که به ویژه در مورد آینده های نامطلوب با اصلاح رفتارها، روش ها و الگوهای موجود؛ از تحقق آنها پیش گیری شود. بهترین مثال این مورد پیش بینی ها، مربوط به بحران های محیط زیست و انرژی است. در سرتاسر جهان این دو موضوع در دستور کار بسیاری از کشورهای دارای دولت های آگاه و دوراندیش قرار گرفته و در همه سطوح برنامه های جدی برای کاهش مخاطرات در دست اجراست. به هر حال، آینده نگری در دو زمینه بسیار سودمند است: تحقق آینده مطلوب و جلوگیری از وقوع آینده نامطلوب. اهمیت این مسأله وقتی بیشتر خود را نشان می دهد که سرنوشت بشر کانون توجه آینده نگری قرار داشته باشد. مبنای مطالعه آینده تا چند دهه قبل تنها مطالعه روندهای موجود و گذشته بود. اما با شتاب گرفتن فناوری و بروز رخدادهای شگفت انگیز، این مبنا برای اندیشیدن در خصوص آینده با تردید روبرو شد. با در نظر گرفتن این نکته چگونه می توان برنامه ریزی هایی که بر مبنای آینده اندیشی ها انجام شده را پایدار کرد؟ به عبارت دیگر وقتی فرضیات ما درباره آینده زیر سوال می روند، چگونه می توان به برنامه ریزی هایی که بر پایه این فرضیات انجام شده، اتکا کرد؟ به نکته مهمی اشاره کردید. تکنولوژی های نوین اغلب گسست آفرین اند. روندهای تحولی می آفرینند که بی سابقه است. به همین دلیل در آینده پژوهی و به طور کلی مطالعات اجتماعی، این فرض را نقض می کنند که آینده ادامه گذشته است. در نتیجه، روش هایی که بر مبنای این فرض شکل گرفته اند، پاسخگو نخواهند بود. این روش ها در مورد پدیده هایی مناسب اند که به طور تکاملی و پیوسته تحول می یابند. در مورد پدیده های دیگر که گسست آفرین اند، از متدولوژی دیگر باید استفاده کرد. در نتیجه، نخست پژوهشگر باید مدل ذهنی خود را تغییر دهد و بر مبنای مدل ذهنی جدید، فرض های خود را تدوین کند. به بیانی دیگر از ذهنیتی باز برخوردار باشد و آمادگی آن را داشته باشد که به تناسب پدیده مورد بررسی، فرض های خود را تغییر دهد. در چنین شرایطی است که نتایج بررسی های آینده پژوهی قابل اتکا می شود. تفاوت پیش گویی، پیش بینی و آنچه امروز آینده پژوهی خوانده می شود در چیست؟ به نظر سرکارعالی، ریشه های آینده پژوهی در طول تاریخ و همچنین در دنیای معاصر به چه زمانی باز می گردد؟ آینده پژوهی همان گونه که قبلأ اشاره کردم سعی دارد از روش های علمی تری استفاده کند. هر چند به دلیل ماهیت پدیده های مورد بررسی، روش های علمی به معنای روش هایی که برای شناخت واقعیت، بر تجربه و مشاهده و آزمایش استوار است، در مورد پدیده های آینده کاربرد کمتری داشته است. ولی امروزه با کمک تکنولوژی های جدید، از جمله انواع شبیه سازی در فضاهای مجازی، این پدیده ها به طور مصنوعی خلق یا بازسازی می شوند و از این طریق مورد مشاهده و تجربه و آزمایش قرار می گیرند. از این روش ها در حوزه های بسیاری از جمله تکنولوژی های نوین و مهندسی و بسیاری از علوم استفاده می شود و نتایج آن اعتبار کافی دارد. در مطالعات اجتماعی هم به تدریج مورد استفاده قرار گرفته است. اما، پیش گویی اصطلاحی است که کمتر بنیان علمی دارد. پیش بینی، می تواند خروجی آینده پژوهی باشد یا نباشد و اصطلاح عام تری است. تفکر درباره آینده ، پدیده جدیدی نیست. در واقع، انسان با زمان به خودآگاهی رسید. با آگاهی به آینده ، برنامه ریزی خلق شد. اولین کوشش بشر برای ذخیره منابع – اول غذا – نشانه این تحول است. اما آینده نگری به معنای مدرن آن، شاید به بعد از جنگ جهانی دوم بر گردد. در واقع به نوعی با برنامه ریزی توسعه گره خورده است. اما، از نیمه دوم قرن 20 به طور جدی مطرح شد. شاید کوشش های باشگاه رم را در این زمینه بتوان نقطه عطفی تلقی کرد. کتا ب هایی که سرکارعالی ترجمه کرده اید از نخستین متونی به شمار می روند که به فارسی درباره آینده پژوهی منتشر شده اند. آیا پیش از ترجمه این کتاب ها هم در این زمینه تلاش هایی انجام شده بود؟ بله، اولین کتابی که در این زمینه منتشر شد کتاب محدودیت های رشد از انتشارات باشگاه رم با ترجمه فرهاد حکیم زاده است که قبل از انقلاب منتشر شد و از آن مهم تر طرح آینده نگری است که در سؤال بعدی توضیح خواهم داد. تلاش هایی که امروز در زمینه آینده پژوهی در کشور انجام می شود را چگونه ارزیابی می کنید؟ این تلاش ها را مفید می دانم. بسیار دیر آغاز شد ولی به هر حال حرکت هایی شروع شده است. انجمن آینده نگری ایران تشکیل شده و در فرهنگستان علوم نیز این بحث مطرح شده است؛ کنفرانس و همایش هایی نیز برگزار شده که بسیار باارزش است. اما، در زمینه متدولوژی های آینده نگری کار جدی صورت نگرفته است. آقای بایزید مردوخی در این زمینه کتابی دارند که به زودی منتشر خواهد شد. حدود 30 سال است که آرزو می کنم در کشور مراکز متعدد مطالعات آینده تأسیس و در دانشگاه ها این رشته در حوزه های مختلف تدریس شود. ولی متأسفانه تا رسیدن به وضع مطلوب راه درازی در پیش است. هنوز کشور نتوانسته از دورباطل توسعه نیافتگی رها شود. به عنوان آخرین سوال، گمان می کنید که آینده پژوهی چگونه می تواند به ما در «مدیریت ارتباطات» آینده کمک کند؟ مدیریت ارتباطات چگونه می تواند بدون آینده پژوهی به حیات خود ادامه دهد؟ ارتباطات را اگر به معنای وسیع و امروزی آن در نظر بگیریم، موتور محرک تحولات جامعه بشری است. مدیریت چنین جریان عظیم تحولی چگونه می تواند از آینده پژوهی غافل بماند. این خود سؤالی است که در مصاحبه ای دیگر می توان به آن پرداخت. منبع: ماهنامه مدیریت ارتباطات

منبع : همشهری آنلاین  تاریخ : 12   خرداد   1389  شاخه : اشخاص